Phân biệt 〜ざるを得ない／〜ずにはいられない

ざるを得ない — 台風が来るので、旅行は中止せざるを得ない。

Vì bão đến nên đành phải hủy chuyến du lịch.

Hoàn cảnh bắt buộc, không muốn hủy → ざるを得ない.

ずにはいられなかった — その映画のラストシーンを見て、泣かずにはいられなかった。

Xem cảnh cuối của bộ phim đó, tôi không kìm được nước mắt.

Cảm xúc tự trào lên → ずにはいられない.

ざるを得ない — 社長の命令だから、行きたくなくても行かざるを得ない。

Vì là lệnh của giám đốc nên dù không muốn tôi cũng phải đi.

Mệnh lệnh, không muốn → ざるを得ない.

ずにはいられない — かわいい子犬を見ると、なでずにはいられない。

Hễ thấy cún con dễ thương là tôi không nhịn được mà vuốt ve.

Muốn từ trong lòng → ずにはいられない.

ざるを得ない — お金が足りないので、留学はあきらめざるを得ない。

Vì không đủ tiền nên tôi đành phải từ bỏ việc du học.

Hoàn cảnh ép buộc → ざるを得ない.

ずにはいられなかった — 大好きな歌手の新曲が出たのがうれしくて、一日中聞かずにはいられなかった。

Vui vì ca sĩ mình rất thích ra bài mới, tôi không kìm được mà nghe suốt cả ngày.

Vui sướng, tự trong lòng muốn → ずにはいられない. ざるを得ない hàm ý miễn cưỡng, trái với うれしくて.